Η εύμορφη Μόρφη Βοΐου

Η Μόρφη είναι ένα από εκείνα τα ορεινά χωριά της επαρχίας Βοΐου που κερδίζουν αμέσως τις εντυπώσεις με το πλήθος των εξαιρετικών λιθόκτιστων σπιτιών, μέσα σε μια φύση που προσφέρει απλόχερα γαλήνη.

Στη Μόρφη Βοΐου τα κτίρια εντάσσονται ομαλά στο περιβάλλον και δένουν αρμονικά με τα χρώματα της φύσης.

Δύο εξαιρετικά όμορφα γεφύρια βρίσκονται στην περιοχή της Μόρφης.

Το πετρογέφυρο της Μόρφης (το λένε και Πετσανιώτικο) στο Λασπόρεμα.

Το γεφύρι της Τσιούκας που κτίστηκε μεταξύ 1720-1730 και γεφυρώνει την Πραμόριτσα στη θέση Ανήλιο στο μονοπάτι προς Χρυσαυγή.

Το Πετσαντσιώτικο γεφύρι βρίσκεται στην περιοχή Μπαλτώνικος - Λάκκος, 2 χλμ. ανατολικά του οικισμού της Μόρφης. Έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο με Υπουργική Απόφαση το 1995. Η κατασκευή της, σύμφωνα με τα μορφολογικά και κατασκευαστικά στοιχεία του, τοποθετείται στα τέλη του 18ου, με αρχές 19ου αι.

Υπέροχες εικόνες με πλούτο πολύτιμων βοτάνων της ελληνικής φύσης..

Στο καφενείο της πλατεία ςτου χωριού, εντυπωσιάζει τον επισκέπτη ο εμβληματικός πίνακας μεγάλων διαστάσεων του ζωγράφου Λεωνίδα Ευθυμιάδη. Απεικονίζει αρχαίες Νηρηίδες της μυθολογίας στο γεφύρι της Τσιούκας. Ντυμένες με αέρινα φορέματα, φορώντας και κρατώντας παγανιστικά σύμβολα έλκουν με το χορό τους τον ίδιο το Διόνυσο, χθόνιους θεούς, ηδονές και καρποφορίες. Πρόκειται για μια εκπληκτική σύλληψη, επιτυχής σύζευξη της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας με τη νεοελληνική λαϊκή παράδοση...

Το παλαιότερο όνομά της ήταν Μοιρασάν και απομεινάρι της πορείας της στους αιώνες είναι ένα ιδιόμορφο πέτρινο παγκάκι κατασκευασμένο από τους σπονδύλους των κιόνων της παλιάς εκκλησίας του χωριού του 17ου αιώνα.

Ξωκλήσι αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, κτίστηκε το 1990.

Στη Μόρφη Βοΐου, μπορεί να αφεθεί κανείς σε ένα αξέχαστο ταξίδι στο χρόνο ή να γεμίσει τις αισθήσεις του με απολαυστική ορεινή φύση..

Κριμήνι Βοΐου, πάθος για ομορφιά..

Το Κριμήνι είναι ένα πετρόχτιστο χωριό του Δήμου Βοΐου. Απέχει 70 χλμ. από την Κοζάνη και αναπτύσσεται μέσα σε πυκνή βλάστηση.

Στην περιοχή που βρίσκεται σήμερα το Κριμήνι ζούσαν για πολλά χρόνια κάποιες αυτόχθονες οικογένειες. Το σημερινό χωριό γεννήθηκε από την καταστροφή των δύο γνωστότερων Παλαιοχωρίων της περιοχής.
 Στις Δυτικές πλαγιές της κορυφής του Παλιοκριμηνίου, σε ιδιαίτερα ορεινή και δύσβατη τοποθεσία, κοντά στην Κυψέλη, υπήρχε ομώνυμο χωριό, το οποίο καταστράφηκε από τις επιδρομές των Αρβανιτών στις αρχές του 18ου αιώνα. Οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν και αναζήτησαν καταφύγιο μακριά στο Μοναστήρι των σημερινών Σκοπίων, στην Καστοριά, στην Εράτυρα, στα Αηδόνια και στο Βυθό. Οι περισσότεροι όμως κατέληξαν σε αυτήν εδώ την τοποθεσία και ίδρυσαν το νέο Κριμήνι.
 Αργότερα, με την καταστροφή του Τσέρου, που βρίσκονταν κοντά στο Δίλοφο, πολλοί κάτοικοί του πέρασαν από εδώ και οι Κριμνιώτες, γνωρίζοντας από πρώτο χέρι τα βάσανά τους, τους πρόσφεραν βοήθεια και τους πρότειναν να μείνουν : Μείνετε, τους είπαν, έχουμε και σπίτια και χωράφια να σας δώσουμε.
Έτσι γεννήθηκε το σημερινό Κριμήνι, ένα πραγματικό κόσμημα της αρχιτεκτονικής και του μεγαλείου της φύσης του Βοϊου. Χωρίζεται σε δυο μαχαλάδες, τον Τζερτζέλ και τον Βαρόσι.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το πέτρινο γεφύρι του Κριμηνίου. Κτίστηκε το 1802 με έξοδα του κ. Παπαστέργιου, ιερέα του χωριού. Συνέδεε το Κριμήνι και το Ροδοχώρι με το Τσοτύλι, κάτι που εξακολουθεί να κάνει και σήμερα, αφού διέρχεται από πάνω του η επαρχιακή οδός. Αρχικά είχε μήκος 45 m και αποτελούνταν από πέντε διαδοχικά σε μέγεθος τόξα, μέχρι που ανατινάχτηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 1947. Το πλάτος του παλιού οδοστρώματος ήταν 2,70m. Πλέον είναι 3,70m διότι η τσιμεντένια πλάκα που κάλυψε το γεφύρι, προεξέχει και από τις δύο όψεις του. Στο γεφύρι προστέθηκαν (προπολεμικά) σιδερένια κάγκελα, ενώ το επίχρισμα με τσιμεντοκονίαμα, στις δυο πλευρές του, αύξησε την αντοχή του στη φθορά αλλά ταυτόχρονα κάλυψε σχεδόν την αρχική λιθοδομή.

Εντύπωση προκαλούν τα πολλά πηγάδια, που φθάνουν τα 60 στον αριθμό, με πιο χαρακτηριστικό εκείνο δίπλα στον πλάτανο, μιας και η διάταξη των πετρωμάτων δεν επιτρέπει τη δημιουργία επιφανειακών πηγών.

Σημαντικό στοιχείο στη λειτουργία των οικισμών ήταν ανέκαθεν οι βρύσες, δημόσιες ή ιδιωτικές. Στο Κριμήνι Βοΐου συναντήσαμε μια κρήνη ενσωματωμένη σε αυλόγυρο κατοικίας. Οι απόηχοι του νεοκλασικισμού των τελών του 19ου αιώνα επηρέασαν τη διακόσμηση της οδηγώντας σε ένα απολαυστικό αποτέλεσμα. Η δωρήτρια- ιδιοκτήτρια του σπιτιού, με διάθεση ευεργεσίας προς το σύνολο, ενίσχυσε την κοινωνική της προβολή, ενώ η επιγραφή γραμμένη σε ελληνικά και αραβικά, σφράγισε το έργο πληροφορώντας για την ίδια και τις προθέσεις της. Οι σημερινοί ιδιοκτήτες, φιλόξενοι και με εμφανή αγάπη προς την παράδοση, ανακαίνισαν όσο πιστότερα γίνονταν την παλιά βρύση, δίνοντας μας την ευκαιρία να θυμηθούμε πως η ζωντανή σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν απαιτεί την ύπαρξη της τέχνης.. 

 Τα αρχοντόσπιτα αφθονούν στον οικισμό, σπίτια που μέσα τους αισθάνεσαι την ανάσα του παρελθόντος...

Ο λαός μας, αυτός ο «ξένιος» από τα πανάρχαια χρόνια, ονόμασε την κατοικία του «σπίτι». Και το σπίτι στο Κριμήνι , δεν είναι της μοναξιάς. Είναι της (επί-)κοινωνίας...

Το γεφύρι της Μόρφης

Στην περιοχή Μπαλτώνικος - Λάκκος, σε υψόμετρο 800 μ., 2 χλμ. ανατολικά του οικισμού της Μόρφης, στην Επαρχία Βοΐου του νομού Κοζάνης, υπάρχει το τρίτοξο λιθόκτιστο γεφύρι, που επιτρέπει τη διάβαση του Πραμόριτσα, παραπόταμου του Αλιάκμονα.

Η γέφυρα έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο με Υπουργική Απόφαση το 1995. Η κατασκευή της, σύμφωνα με μορφολογικά και κατασκευαστικά της στοιχεία, τοποθετείται στα τέλη του 18ου, με αρχές 19ου αι. 

Ο σκληρός ανοιχτογκρίζος ασβεστόλιθος που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή της εικάζεται ότι αποσπάστηκε από τον παρακείμενο βράχο. Αποτελείται από δύο συνεχή ισομεγέθη τόξα και ένα μικρότερο προς το νότο. 

Η κατασκευή αυτή προσδίδει στη διάβαση, που έχει μήκος 26 μ. και πλάτος 2,50 μ., κλίση ανηφορική από το νότο προς το βορρά. Η γέφυρα θεμελιώνεται στο νότιο άκρο της πάνω σε σκληρό έδαφος και στο βόρειο πάνω στο βράχο που υψώνεται απότομα στο σημείο αυτό αφήνοντας ένα στενό μονοπάτι προς το Βορρά. 

Για την ομαλή συνέχεια της κίνησης, ο κατά μήκος άξονας της γέφυρας στο βόρειο τμήμα της καμπυλώνεται στρίβοντας ανατολικά και δημιουργεί αμβλεία γωνία. Ενδιάμεσα τα τόξα στηρίζονται πάνω σε δύο βάθρα, τα οποία υψώνονται μέσα στη κοίτη του ποταμού. Τα βάθρα φέρουν νεροκόφτες από ορθογώνιους λίθους και από τις δύο πλευρές. Πάνω από το ένα βάθρο, μεταξύ των δύο μεγαλύτερων τόξων, υπάρχει ανακουφιστικό άνοιγμα. 

Η δόμηση των τόξων γίνεται σε δύο επάλληλες σειρές με μεγάλους ορθογώνιους λίθους. Η κάτω σειρά λίθων εισέχει 3,5 εκ. Στα εσωρράχια η κατασκευή δεν είναι ιδιαίτερα επιμελημένη καθώς χρησιμοποιούνται και μικρότεροι λίθοι. 

Η λιθοδομή της βόρειας όψης της γέφυρας είναι ανάντι του ποταμού περισσότερο επιμελημένη με πέτρες πελεκητές σχεδόν ορθογώνιου σχήματος, τοποθετημένες σε οριζόντιες σειρές, με χρήση λίγων μικρότερων σαν σφήνες. Αντίθετα στη νότια όψη χρησιμοποιούνται αργοί λίθοι με πολλές μικρότερες σφήνες. Σαν συνδετικό υλικό χρησιμοποιείται ασβεστοκονίαμα. 

Η διάβαση είναι στρωμένη με ορθογώνιους λίθους που τοποθετούνται σε σειρές κατά πλάτος. Μεταξύ των λίθων του επάνω τόξου τοποθετούνται σε αποστάσεις έντονα επιμήκεις λίθοι (αρκάδες), που προεξέχουν και οριοθετούν τη διάβαση δίνοντας την εντύπωση χαμηλού στηθαίου.

(Κωνσταντία Δρόσου, αρχαιολόγος)

Info http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=5040

Το παλιό πετρογέφυρο της Χρυσαυγής

Ένα γεφύρι πέτρινο που ταξιδεύει στον καιρό...

..και μια εγχάρακτη επιγραφή η οποία μας πληροφορεί για το κτίσιμο του γεφυριού κατά το μήνα " ιουλι 17 έτος 1795" και φέρει σταυρό και ρόδακα.. Λιθανάγλυφο που διηγείται την ιστορία του μέσα στους αιώνες..

Το γεφύρι της Βαθιάς βρίσκεται στην είσοδο της Χρυσαυγής Βοΐου και είναι το παλαιότερο από τα δύο γεφύρια του οικισμού. Εξασφάλιζε πέρασμα για τους κατοίκους προς το Τσοτύλι, όπου γινόταν το φημισμένο παζάρι της εποχής...