Το Δασύλλιο των θρύλων..

Tο Δασύλλιο είναι από τα βορειότερα μαστοροχώρια του νομού Γρεβενών. Σκαρφαλωμένο σε μια πλαγιά έχει νοτιοδυτικό προσανατολισμό και χωρίζεται σε τρεις μαχαλάδες. Πρωτοκτίστηκε 5χλμ. μακρυά από τη σημερινή του θέση και ονομαζόταν Μαέρη. Το χωριό δεχόταν πολλές ληστρικές επιδρομές από Τουρκαλβανούς λόγω της θέσης του πάνω στην "αρβανιτόστρατα". Έτσι, γύρω στο 1770 ιδρύθηκε εκ νέου στην τοποθεσία Παλαιοχώρι για να ξανα μεταφερθεί και να πάρει την οριστική του θέση αργότερα και να ονομαστεί τελικώς Δασύλλιο. Στη θέση Παλιομέγερο που ήταν το σημείο που πρωτοϊδρύθηκε η Μαέρη μπορεί να θαυμάσει κανείς μια εξαιρετική θέα. 

Κοντά στην πλατεία του χωριού δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου που κτίστηκε το 1875 στη θέση παλαιότερης που κατέρρευσε από το βάρος της λίθινης σκεπής της. Ο ναός είναι τρίκλιτη βασιλική και υπεύθυνος για την κατασκευή του ήταν ο Ευάγγελος Κωτα Τζάμος. 

Το κωδωνοστάσιο του ναού είναι φιλοτεχνημένο το 1929 από τον φημισμένο λιθοξόο και αρχιτέκτονα Γεώργιο Βράγκα. Εξαιρετικής αισθητικής και στολισμένο με έγχρωμα λιθανάγλυφα, σε ένθετη επιγραφή φέρει μήνυμα και την υπογραφή του κατασκευαστή του: " ΧΡΟΝΟΥ ΦΕΙΔΟΥ 16 ΙΟΥΝ 1929 ΕΡΓΟΝ Γ. ΒΡΑΓΚΑ".

Ο λαϊκός γλύπτης Γ. Βράγκας συνήθιζε να στολίζει τα έργα του με λιθανάγλυφα.

Το σχολείο του οικισμού κτίστηκε το 1900. Σήμερα δεν λειτουργεί όπως στα περισσότερα χωριά της περιοχής αλλά στέκει για να θυμίζει τη φιλομάθεια και την διάθεση για καλλιέπεια των κατοίκων της Μαέρης.

 Πεντακόσια μέτρα νότια του Δασυλλίου βρίσκεται το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής. Κτίστηκε το 1920 στη θέση παλαιότερης, από τον Δασυλλιώτη κάλφα Γεώργιο Τζάμο και οι εικόνες του τέμπλου αγιογραφήθηκαν από μοναχούς της Σκήτης της Αγίας Άννας από το Αγ. Όρος. Η εικόνα της Αγίας θεωρείται θαυματουργή και πολλές ιστορίες και θρύλοι πλέκονται γύρω της.. Μια από αυτές τις ιστορίες μιλάει για την επέμβαση της Αγίας κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας Ναουσαίων κοριτσιών που προορίζονταν για τον Αλή Πασά. Τα κορίτσια ξέφυγαν από τους αρβανίτες απαγωγείς τους και εκείνοι θυμωμένοι πυροβόλησαν την εικόνα της Αγίας Παρασκευής και έβαλαν φωτιά στο ναό. Η Αγία τότε εμφανίστηκε κάνοντας τους να μετανοήσουν, να σβήσουν τη φωτιά και να της αφιερώσουν τις φουστανέλες τους. Το αίσιο τέλος της περιπέτειας θέλει τα κορίτσια από τη Νάουσα να στέλνουν αφιέρωμα στην Αγία Παρασκευή δυο στεφάνια από ασήμι με χαραγμένα τα ονόματα τους ... 

 Το χωριό γιορτάζει κάθε χρόνο τη μνήμη της Αγίας παρασκευής στις 26 Ιουλίου. 

Οι νέοι του χωριού διατηρούν με κέφι την παράδοση..

Σε πολλές εκκλησιές της Δυτικής Μακεδονίας και της Ηπείρου, της Αγιά Παρασκευής, η ιστορία ενός ελαφιού συνοδεύει τη γιορτή που ακολουθεί τη θεία λειτουργία: Στο Δασύλλιο Γρεβενών ένα ελάφι, ανήμερα της γιορτής της Αγίας, ερχόταν πάντα τα παλαιότερα χρόνια στο δασάκι της εκκλησίας και περίμενε να θυσιαστεί. Το έστελνε η Αγία και με το κρέας του γινότανε μεγάλο τραπέζι σε χωριανούς και ξένους που ξενυχτούσαν από βραδύς κάτω από τα τεράστια βαλανόδεντρα, για να πάνε νωρίς το πρωί στη λειτουργία. Μια μέρα, το ελάφι άργησε. Και όταν ήρθε, είδαν πως ήταν κουτσό και άσθμαινε. Οι κάτοικοι το θυσίασαν αμέσως, χωρίς να το αφήσουν πρώτα να ξεκουραστεί. Θύμωσε τότε η Αγία ως άλλη θεά Άρτεμη και έκτοτε δεν ξανάστειλε ελάφι.. Μα οι Μαγεριώτες, από τότε φτιάχνουν κάθε χρόνο δυο πεντανόστιμα φαγητά, σε τεράστια καζάνια και προσκαλούν στο τραπέζι κάθε ξένο που τυχαίνει να λειτουργηθεί μαζί τους. Τα πιάτα που σερβίρουν το φαγητό τα λένε πιάτα της Αγια-Παρασκευής και δεν τα χρησιμοποιούν παρά μόνο εκείνη τη μέρα... 

Κοντά στο Δασύλλιο στο δρόμο που οδηγεί προς Καλλονή γεφυρώνει το Μαγεριώτικο ποτάμι ένα υπέροχο μονότοξο πετρογέφυρο. Την εικόνα συμπληρώνει η "δέση" πίσω του δημιουργώντας τοπίο μεγάλης ομορφιάς.. Το γεφύρι κατασκευάστηκε το 1910 και είναι γνωστό για το ιδιωτικό συμφωνητικό που αφορά την κατασκευή του και που σώζεται έως σήμερα: "Δια του παρόντος εγγράφου δηλούται, οτι μεταξύ των υποσημειουμένων αντιπροσώπων της κοινότητος Μαέρης και του εκ Ζουπανίου εργολάβου κ. Νικολάου Μπαμπαλή και κ. Παύλου Μούρτζιου συνεβάλοντο τα ακόλουθα. Α. Οι εν λόγω κύριοι αναλαμβάνουσι την οικοδομήν λιθίνης γεφύρας ασβεστοκτίστου επί του μεταξύ των κοινοτήτων Μαέρης και Λιουντζίου διερχομένου παραποτάμου του Αλιάκμονος, υποχρεούμενοι να εργασθώσιν ευσυωειδήτως μέχρι τελείας αποπερατώσεως του έργου, ούτινος το σχεδιογράφημα εχάραξεν ο εκ λιβοχόβου κ. Γεώργιος Ζούφας, εις ον και η περί την ακριβή αυτού εφαρμογήν εποπτεία ανατίθεται. Β. Υποχρεούνται προσέτι να κατασκευάσωσι και τοποθετήσωσι το εκ ξύλων πρώστυπον της γέφυρας (καλούπια)..." Εν Μαέρη τη 4η Ιουλίου 1910"

Στο Δασύλλιο συναντήσαμε ένα  παλιό μπακάλικο του 1909 σήμερα χρησιμοποιείται ως κατοικία. 

Φιλόξενες αυλές, λιθανάγλυφα, σύμβολα και αποδείξεις της τέχνης των μαστόρων της πέτρας, αλλά και σπίτια πιασμένα στα δίχτυα του χρόνου..

Η εύμορφη Μόρφη Βοΐου

Η Μόρφη είναι ένα από εκείνα τα ορεινά χωριά της επαρχίας Βοΐου που κερδίζουν αμέσως τις εντυπώσεις με το πλήθος των εξαιρετικών λιθόκτιστων σπιτιών, μέσα σε μια φύση που προσφέρει απλόχερα γαλήνη.

Στη Μόρφη Βοΐου τα κτίρια εντάσσονται ομαλά στο περιβάλλον και δένουν αρμονικά με τα χρώματα της φύσης.

Δύο εξαιρετικά όμορφα γεφύρια βρίσκονται στην περιοχή της Μόρφης.

Το πετρογέφυρο της Μόρφης (το λένε και Πετσανιώτικο) στο Λασπόρεμα.

Το γεφύρι της Τσιούκας που κτίστηκε μεταξύ 1720-1730 και γεφυρώνει την Πραμόριτσα στη θέση Ανήλιο στο μονοπάτι προς Χρυσαυγή.

Το Πετσαντσιώτικο γεφύρι βρίσκεται στην περιοχή Μπαλτώνικος - Λάκκος, 2 χλμ. ανατολικά του οικισμού της Μόρφης. Έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο με Υπουργική Απόφαση το 1995. Η κατασκευή της, σύμφωνα με τα μορφολογικά και κατασκευαστικά στοιχεία του, τοποθετείται στα τέλη του 18ου, με αρχές 19ου αι.

Υπέροχες εικόνες με πλούτο πολύτιμων βοτάνων της ελληνικής φύσης..

Στο καφενείο της πλατεία ςτου χωριού, εντυπωσιάζει τον επισκέπτη ο εμβληματικός πίνακας μεγάλων διαστάσεων του ζωγράφου Λεωνίδα Ευθυμιάδη. Απεικονίζει αρχαίες Νηρηίδες της μυθολογίας στο γεφύρι της Τσιούκας. Ντυμένες με αέρινα φορέματα, φορώντας και κρατώντας παγανιστικά σύμβολα έλκουν με το χορό τους τον ίδιο το Διόνυσο, χθόνιους θεούς, ηδονές και καρποφορίες. Πρόκειται για μια εκπληκτική σύλληψη, επιτυχής σύζευξη της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας με τη νεοελληνική λαϊκή παράδοση...

Το παλαιότερο όνομά της ήταν Μοιρασάν και απομεινάρι της πορείας της στους αιώνες είναι ένα ιδιόμορφο πέτρινο παγκάκι κατασκευασμένο από τους σπονδύλους των κιόνων της παλιάς εκκλησίας του χωριού του 17ου αιώνα.

Ξωκλήσι αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, κτίστηκε το 1990.

Στη Μόρφη Βοΐου, μπορεί να αφεθεί κανείς σε ένα αξέχαστο ταξίδι στο χρόνο ή να γεμίσει τις αισθήσεις του με απολαυστική ορεινή φύση..

Κριμήνι Βοΐου, πάθος για ομορφιά..

Το Κριμήνι είναι ένα πετρόχτιστο χωριό του Δήμου Βοΐου. Απέχει 70 χλμ. από την Κοζάνη και αναπτύσσεται μέσα σε πυκνή βλάστηση.

Στην περιοχή που βρίσκεται σήμερα το Κριμήνι ζούσαν για πολλά χρόνια κάποιες αυτόχθονες οικογένειες. Το σημερινό χωριό γεννήθηκε από την καταστροφή των δύο γνωστότερων Παλαιοχωρίων της περιοχής.
 Στις Δυτικές πλαγιές της κορυφής του Παλιοκριμηνίου, σε ιδιαίτερα ορεινή και δύσβατη τοποθεσία, κοντά στην Κυψέλη, υπήρχε ομώνυμο χωριό, το οποίο καταστράφηκε από τις επιδρομές των Αρβανιτών στις αρχές του 18ου αιώνα. Οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν και αναζήτησαν καταφύγιο μακριά στο Μοναστήρι των σημερινών Σκοπίων, στην Καστοριά, στην Εράτυρα, στα Αηδόνια και στο Βυθό. Οι περισσότεροι όμως κατέληξαν σε αυτήν εδώ την τοποθεσία και ίδρυσαν το νέο Κριμήνι.
 Αργότερα, με την καταστροφή του Τσέρου, που βρίσκονταν κοντά στο Δίλοφο, πολλοί κάτοικοί του πέρασαν από εδώ και οι Κριμνιώτες, γνωρίζοντας από πρώτο χέρι τα βάσανά τους, τους πρόσφεραν βοήθεια και τους πρότειναν να μείνουν : Μείνετε, τους είπαν, έχουμε και σπίτια και χωράφια να σας δώσουμε.
Έτσι γεννήθηκε το σημερινό Κριμήνι, ένα πραγματικό κόσμημα της αρχιτεκτονικής και του μεγαλείου της φύσης του Βοϊου. Χωρίζεται σε δυο μαχαλάδες, τον Τζερτζέλ και τον Βαρόσι.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το πέτρινο γεφύρι του Κριμηνίου. Κτίστηκε το 1802 με έξοδα του κ. Παπαστέργιου, ιερέα του χωριού. Συνέδεε το Κριμήνι και το Ροδοχώρι με το Τσοτύλι, κάτι που εξακολουθεί να κάνει και σήμερα, αφού διέρχεται από πάνω του η επαρχιακή οδός. Αρχικά είχε μήκος 45 m και αποτελούνταν από πέντε διαδοχικά σε μέγεθος τόξα, μέχρι που ανατινάχτηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 1947. Το πλάτος του παλιού οδοστρώματος ήταν 2,70m. Πλέον είναι 3,70m διότι η τσιμεντένια πλάκα που κάλυψε το γεφύρι, προεξέχει και από τις δύο όψεις του. Στο γεφύρι προστέθηκαν (προπολεμικά) σιδερένια κάγκελα, ενώ το επίχρισμα με τσιμεντοκονίαμα, στις δυο πλευρές του, αύξησε την αντοχή του στη φθορά αλλά ταυτόχρονα κάλυψε σχεδόν την αρχική λιθοδομή.

Εντύπωση προκαλούν τα πολλά πηγάδια, που φθάνουν τα 60 στον αριθμό, με πιο χαρακτηριστικό εκείνο δίπλα στον πλάτανο, μιας και η διάταξη των πετρωμάτων δεν επιτρέπει τη δημιουργία επιφανειακών πηγών.

Σημαντικό στοιχείο στη λειτουργία των οικισμών ήταν ανέκαθεν οι βρύσες, δημόσιες ή ιδιωτικές. Στο Κριμήνι Βοΐου συναντήσαμε μια κρήνη ενσωματωμένη σε αυλόγυρο κατοικίας. Οι απόηχοι του νεοκλασικισμού των τελών του 19ου αιώνα επηρέασαν τη διακόσμηση της οδηγώντας σε ένα απολαυστικό αποτέλεσμα. Η δωρήτρια- ιδιοκτήτρια του σπιτιού, με διάθεση ευεργεσίας προς το σύνολο, ενίσχυσε την κοινωνική της προβολή, ενώ η επιγραφή γραμμένη σε ελληνικά και αραβικά, σφράγισε το έργο πληροφορώντας για την ίδια και τις προθέσεις της. Οι σημερινοί ιδιοκτήτες, φιλόξενοι και με εμφανή αγάπη προς την παράδοση, ανακαίνισαν όσο πιστότερα γίνονταν την παλιά βρύση, δίνοντας μας την ευκαιρία να θυμηθούμε πως η ζωντανή σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν απαιτεί την ύπαρξη της τέχνης.. 

 Τα αρχοντόσπιτα αφθονούν στον οικισμό, σπίτια που μέσα τους αισθάνεσαι την ανάσα του παρελθόντος...

Ο λαός μας, αυτός ο «ξένιος» από τα πανάρχαια χρόνια, ονόμασε την κατοικία του «σπίτι». Και το σπίτι στο Κριμήνι , δεν είναι της μοναξιάς. Είναι της (επί-)κοινωνίας...